Savoir-vivre kojarzy się czasem z czymś staroświeckim: sztywnym, ceremonialnym, oderwanym od codzienności. Tymczasem to po prostu zbiór praktycznych zasad, dzięki którym ludzie dobrze czują się we własnym towarzystwie. Szkoła jest miejscem, w którym uczymy się ich najwięcej i gdzie najszybciej widać, czy działają.
Skąd ta nazwa?
Określenie pochodzi z francuskiego i łączy dwa czasowniki: savoir, czyli wiedzieć lub umieć, oraz vivre, czyli żyć. Dosłownie oznacza więc „umiejętność życia”, a w praktyce znajomość zwyczajów i reguł zachowania w różnych sytuacjach.
Z dobrymi manierami jest jak z jazdą na rowerze. Na początku wymagają uwagi, a potem stają się odruchem. Szkolne lata to najlepszy czas na naukę, bo drobne gafy łatwo wtedy wybaczyć. W dorosłym życiu te same potknięcia kosztują znacznie więcej.
Gdyby całą tę wiedzę streścić w kilku słowach, brzmiałaby tak: uśmiech, uprzejmość, życzliwość, punktualność, dyskrecja, lojalność. Anglicy ujęli to w akronimie IMPACT:
- Integrity – prawość
- Manners – maniery
- Personality – osobowość
- Appearance – wygląd
- Consideration – wzgląd na innych
- Tact – takt
Szkoła jako wspólnota
Każdy z nas należy do wielu wspólnot naraz: rodziny, klasy, drużyny, narodu. Każda z nich potrzebuje zasad, bo to one dają poczucie bezpieczeństwa i tworzą atmosferę, w której da się spokojnie pracować i odpoczywać. Szkoła jest wspólnotą szczególną. Spotykają się w niej setki różnych osobowości, które przez wiele godzin dziennie muszą dzielić tę samą przestrzeń.
Powitanie
Ukłon to najprostszy sposób, by pokazać drugiej osobie, że ją zauważamy. Zwyczajowo pierwsza wita się osoba młodsza, podwładny wita przełożonego, a mężczyzna kobietę. Gdy trudno ustalić, kto powinien zacząć, sprawa jest prosta: pierwszy kłania się ten, kto jest lepiej wychowany. Kto przywita się pierwszy, nigdy nie popełni błędu.
Pozdrawiamy wyraźnie, najlepiej na stojąco i bez rąk w kieszeniach. Jeśli tego samego nauczyciela mijamy kilka razy w ciągu dnia, za pierwszym razem mówimy „dzień dobry”, a później wystarczy uśmiech lub skinienie głowy. Wchodząc do sekretariatu, szatni czy innej klasy, zawsze zaczynamy od powitania.
Na lekcji
Wstawanie na powitanie nauczyciela nie jest musztrą, tylko gestem szacunku zakorzenionym w naszej kulturze. Z tego samego powodu uczniowie wstają, gdy w czasie lekcji do klasy wchodzi osoba dorosła.
Podczas zajęć liczy się skupienie i aktywny udział. Staramy się nie wychodzić bez potrzeby i nie robić niczego, co rozprasza innych. Spóźniona osoba wita się, przeprasza i krótko wyjaśnia powód. Po dzwonku spokojnie pakujemy rzeczy, a dyżurni zostawiają czystą tablicę i wietrzą salę.
Na przerwie
Po lekcji każdy ma prawo odpocząć. Nikt nie oczekuje, że uczeń zerwie się z ławki na widok każdego przechodzącego nauczyciela. Jeśli jednak nauczyciel zwraca się do nas z pytaniem, wstajemy. Ta sama zasada obowiązuje poza szkołą: przy krótkim „dzień dobry” wystarczy lekko się unieść, a gdy zaczyna się rozmowa, wstajemy.
Na korytarzach i schodach trzymamy się prawej strony, co zapobiega tłokowi. Śmieci wyrzucamy do kosza, także te, które nie są nasze. Odpoczywamy na ławkach, a nie na podłodze, schodach czy w toaletach.
Wygląd
Strój mówi o nas wiele, zanim zdążymy cokolwiek powiedzieć. Powinien pasować do wieku, sylwetki, pory dnia i okoliczności. Inaczej ubieramy się na wycieczkę, inaczej na lekcje, a jeszcze inaczej na uroczystość. Szczegółowe zasady dotyczące ubioru określa statut szkoły, a w jego granicach jest sporo miejsca na własny styl. Elegancja to przede wszystkim dobry smak, wygoda i umiar.
Język
Język świadczy o nas samych. Polszczyzna pozwala wyrazić każdą emocję, od złości po zachwyt, bez sięgania po wulgaryzmy, które zdradzają jedynie ubogie słownictwo. Najczęściej warto używać trzech słów: proszę, dziękuję, przepraszam. Działają lepiej niż jakiekolwiek argumenty.
Wybitny językoznawca prof. Zenon Klemensiewicz przekonywał, że umiejętność mówienia przydaje się w każdej dziedzinie życia: w nauce, dyskusji, pracy zawodowej i społecznej. Uważał, że język odzwierciedla nasz poziom intelektualny i kulturę, dlatego wymaga stałej troski od nauczycieli i uczniów.
W drodze do szkoły
Najpierw pozwalamy wysiąść pasażerom, dopiero potem wsiadamy. Do szkolnego autobusu jako pierwsi wchodzą najmłodsi. W czasie jazdy zostajemy na swoim miejscu i słuchamy poleceń opiekuna oraz kierowcy.
Podczas uroczystości
Na oficjalne wydarzenia szkolne zakładamy strój galowy. Z szacunkiem traktujemy symbole narodowe, bo w ten sposób szanujemy także samych siebie. Dbamy o gości: przygotowujemy dla nich miejsca, witamy ich brawami i zachowujemy ciszę podczas wystąpień.
W stołówce, sekretariacie i pokoju nauczycielskim
Zostawiamy stół w takim stanie, w jakim sami chcielibyśmy go zastać, a naczynia odnosimy na miejsce. Do pokoju nauczycielskiego pukamy, witamy się i wyjaśniamy najbliższemu nauczycielowi, w jakiej sprawie przychodzimy. W sekretariacie postępujemy tak samo.
Na wycieczce, w muzeum, teatrze i kinie
Na wycieczce jesteśmy zespołem jeszcze bardziej niż w szkole. Punktualność i dyscyplina pozwalają zrealizować program bez nerwów, a poczucie humoru i dystans do siebie ułatwiają wspólne chwile.
W muzeum słuchamy przewodnika i opiekunów, mówimy cicho i nie dotykamy eksponatów.
Teatr wymaga staranniejszego stroju i większej dyscypliny. Na widowni jesteśmy przed trzecim dzwonkiem, telefon wyłączamy, nie jemy i nie żujemy gumy. Przechodząc między fotelami, zwracamy się twarzą do siedzących, a gdy ktoś przechodzi obok nas, wstajemy. Brawa zostawiamy na koniec aktu lub spektaklu i nie biegniemy do szatni, zanim aktorzy zejdą ze sceny.
W kinie panuje większa swoboda, ale głośne komentarze, hałaśliwe jedzenie, nogi na oparciu poprzedniego rzędu czy śmieci zostawione na podłodze zawsze źle o nas świadczą.
W świątyni
Niezależnie od własnych przekonań szanujemy wiarę innych. Ubieramy się stosownie, wyłączamy telefon i nie rozmawiamy, by nie przeszkadzać modlącym się.
Telefon i internet
Telefon w szkole łatwo staje się źródłem rozproszenia, rywalizacji o lepszy sprzęt i pokusą dla złodziei. Przerwa spędzona na rozmowie z kolegami daje więcej niż ta spędzona z ekranem. Zasady korzystania z telefonów określa regulamin szkoły, a rodzice zawsze mogą skontaktować się z dzieckiem przez sekretariat. W sieci obowiązuje ta sama kultura co na żywo, a do tego dochodzi troska o własne bezpieczeństwo i dane.
Relacje z innymi
Na koniec zasady najważniejsze, bo dotyczą każdej sytuacji:
- w grupie mówimy do wszystkich, a nie do jednej wybranej osoby,
- słuchamy rozmówcy i nie odwracamy się do niego plecami,
- traktujemy wszystkich jednakowo, bez względu na ubiór, pochodzenie czy wyznanie,
- jesteśmy uczciwi, bo kłamstwo niszczy zaufanie,
- wymagamy od innych tylko tego, czego sami przestrzegamy,
- traktujemy innych tak, jak chcielibyśmy być traktowani,
- pomagamy sobie nawzajem.
Dobre maniery a bezpieczna szkoła
Savoir-vivre to nie tylko etykieta. Szacunek, uważność i jasne zasady współżycia to fundament bezpiecznej szkoły. Tam, gdzie ludzie się zauważają i szanują, łatwiej zapobiegać konfliktom i lepiej reagować w sytuacjach kryzysowych. Właśnie dlatego budowanie kultury wzajemnego szacunku jest ważnym elementem pracy nad bezpieczeństwem każdej placówki.